Obserwacje Dotyczące Miejskich Gęsi

Porządek i Chaos

We wrześniu, gdy krajobraz przybiera odcienie pomarańczu i brązu, zaczynam słyszeć znajome gęganie dochodzące z góry. Na początku odgłosy są długie i przeciągłe. Hoooonnnk. Hooonnk. Hoooonnk. Potem tempo przyspiesza. Honk.Honk.Honk. W końcu nadchodzi moment, w którym dźwięk nabiera przenikliwego charakteru. HOOONNNKKK.

Podnoszę wzrok i widzę lecące gęsi kanadyjskie uformowane w klucz w kształcie litery V. W oddali, z innego kierunku, słyszę kolejne gęganie, które z każdą sekundą staje się coraz głośniejsze. Nagle, jakby znikąd, niebo wypełniają trzy odrębne formacje. Gęsi utrzymują swoje pozycje. Lecące klucze w kształcie litery V zdają się żyć własnym życiem, z gracją łącząc się, a potem rozchodząc. To choreograficzny taniec. Z drugiej strony liczne odgłosy brzmią tak, jakby w tym samym czasie kilka różnych orkiestr grało w Chicago Symphony Orchestra. Dźwięk mnie otacza. Potem wszystko cichnie, a gęsi znikają — na razie.

Ten porządek i chaos są piękne.

W rejonie aglomeracji chicagowskiej nie brakuje gęsi. Wczesną wiosną, w okresie lęgowym, przemieszczają się w małych grupach rodzinnych. W Humboldt Park maleńkie żółte pisklęta maszerują gęsiego albo pływają w prostych liniach, ściśnięte między dwiema dorosłymi gęsiami. Gdy pisklęta tracą swój żółty puch, grupy rodzinne można zobaczyć, jak przechadzają się po przypadkowym parkingu, a czasem przechodzą przez ruchliwą ulicę. Już nie są tak dyskretne. Kiedy jednak nadchodzi jesień, wydają się być wszędzie; tworząc coraz większe stada, stają się głośne. Niebo zaczyna wypełniać się gęśmi.

Znów to widać. Uporządkowane linie i chaotyczne grupy — oba układy maksymalizują efektywność.

Gęsi mają wyczucie przestrzeni. Najczęściej badane przez naukowców podczas migracji, wykorzystują charakterystyczny układ w kształcie litery V. W locie każda gęś ustawia się tak, by być nieco przesuniętą na zewnątrz względem gęsi lecącej przed nią. Ta przestrzeń pozwala im korzystać z „darmowej siły nośnej”, czyli unoszenia ku górze wywoływanego przez trzepot skrzydeł gęsi lecącej z przodu. Z kolei gdyby leciały w jednej prostej linii, byłyby spychane w dół, a pokonanie tego oporu wymagałoby większego nakładu energii. Formacja w kształcie litery V zmniejsza opór powietrza, co z kolei pozwala oszczędzać energię. ¹ Gęsi mogą lecieć z prędkością 40 mil na godzinę, a w pewnych warunkach mogą osiągać nawet 70 mil na godzinę. ² To robi wrażenie.

Dodatkowo większe grupy przekładają się na dłuższe szeregi w kształcie litery V, co pozwala gęsiom pokonywać większe odległości. Gęś prowadząca cofa się, gdy zaczyna odczuwać zmęczenie, pozwalając innej zająć swoje miejsce. ³ Przy dobrej pogodzie gęsi mogą pokonać 1 500 mil dziennie. ² Dla porównania Phoenix w Arizonie leży 1 494 mile na południowy zachód od Chicago. ⁴

Zatrzymaj się nad tym na chwilę.

Gęsi Kanadyjskie w Chicago

Mieszkając na Środkowym Zachodzie, spodziewam się zobaczyć gęś kanadyjską. To oczekiwanie wywołuje inne odczucie niż widok czapli modrej. Czapla przynosi moment zaskoczenia i zachwytu, podczas gdy gęś kanadyjska być może niejako zużyła już swój efekt zachwytu. To interesująca myśl. Czy czułabym to samo, gdybym przez cały czas widywała czaple modre albo moje ulubione żurawie kanadyjskie?

Ta myśl sprawiła, że chciałam przyjrzeć się gęsi kanadyjskiej z bliska, by zobaczyć, jakie niezwykłości mogą mi umykać właśnie dlatego, że jest tak pospolita. Celowo szukałam gęsi, żeby je obserwować, czytałam artykuły i rozmawiałam z ekspertami. Chciałam spojrzeć poza dostrzegany chaos.

Obserwowałam kilka stad gęsi podczas poszukiwania pożywienia i zauważyłam, że każda gęś przyjmowała jedną z dwóch wyraźnych ról. Większość aktywnie szukała jedzenia, z długimi czarnymi szyjami pochylonymi ku ziemi i charakterystycznym białym paskiem pod brodą nisko nad podłożem. Poruszały się zygzakowatym ruchem, prowadząc dziobem, ani razu nie wpadając na siebie nawzajem. Jednocześnie kilka gęsi w stadzie stało na straży. Stały wyprostowane i pozostawały nieruchome. Z czasem gęsi zamieniały się rolami. Te, które czuwały, zaczynały skubać trawę, a wtedy, jakby na sygnał, inna gęś przejmowała wartę. Nie wydawało się, by był jeden przywódca, raczej następował podział ról.

Spośród siedmiu podgatunków gęsi kanadyjskiej dwa zimują w Chicago: wędrowna populacja lęgowa gniazdująca w strefie subarktycznej, rozmnażająca się wzdłuż Zatoki Hudsona, oraz niewędrowna populacja lęgowa strefy umiarkowanej, znana jako olbrzymia gęś kanadyjska, która rozmnaża się i przebywa przez cały rok na obszarze aglomeracji chicagowskiej.⁵ Największa gęś na świecie, olbrzymia gęś kanadyjska, waży do 19 funtów i dorasta do 3,5 stopy wysokości.⁶

Istnieją różne teorie dotyczące tego, w jaki sposób osiadłe gęsi przystosowały się do życia w mieście. Niektórzy sugerują, że osiadła olbrzymia gęś kanadyjska była kiedyś wędrowna, ale zmieniła swoje zachowanie. Inni uważają, że olbrzymia gęś kanadyjska od zawsze wykazywała zachowania niewędrowne.^{5, 7}

Nie znam innego pospolitego zimowego ptaka występującego w Chicago, który miałby podobne połączenie zachowań społecznych i cech fizycznych. Podczas obserwacji gęsi widziałam także inne ptaki wodne, w tym karolinki i nurogęsi rdzawoszyje. Oba gatunki wykazywały cechy zachowań społecznych, ale ich liczebność była niewielka i wynosiła zaledwie od 10 do 15 ptaków w stadzie.

W pobliżu Montrose Dunes moją uwagę przykuły gatunki drapieżne. W przeciwieństwie do gęsi kanadyjskich myszołowy rdzawosterne, sokoły wędrowne i pustułki mają raczej samotniczy tryb życia.

Są jeszcze ptaki śpiewające. Sójki błękitne, junko ciemnookie, sikory czarnogłowe i jaskrawoczerwone kardynały odwiedzają karmnik moich rodziców w
chłodniejszych miesiącach. Skacząc po ziemi w poszukiwaniu ostatnich nasion, przelatują do drzew iglastych, gdy zbliża się mój tata, przemykając z gałęzi na gałąź. Ptaki te mają anizodaktylny układ palców, w którym trzy palce skierowane są do przodu, a jeden do tyłu, co pozwala im chwytać gałęzie drzew.⁸ Z drugiej strony gęsi kanadyjskie mają błoniaste stopy, co wskazuje na przystosowanie do pływania i jest kluczową cechą ptaków wodnych.8 A jednak gęsi często można zobaczyć, jak kołyszącym się krokiem przemierzają Chicago w najbardziej osobliwych miejscach.

Byłabym niedbała, gdybym nie wspomniała o gołębiach miejskich, czyli gołębiach skalnych, które według niektórych mieszkańców Chicago zyskały reputację ptaków „uciążliwych”. One również dobrze przystosowały się do miasta, ale nie posiadają tej samej postawy, która sprawia, że gęsi są tak wyjątkowe.

Współistnienie

Gęsi kanadyjskie nie zawsze były tak wszechobecne. Z powodu nadmiernych polowań i wybierania jaj przez trzy dekady na początku XX wieku sądzono, że olbrzymia gęś kanadyjska została wytępiona na danym obszarze. Harold C. Hanson, zawodowy naukowiec z Illinois Natural History Survey, odnalazł stado 200 osobników w pobliżu Rochester w stanie Minnesota.⁹ Rozpoczęto program reintrodukcji i reszta jest już historią.^{10, 11} Niemniej jednak był taki moment w dziejach, gdy los olbrzymiej gęsi kanadyjskiej mógł potoczyć się tak jak los gołębia wędrownego, wymarłego gatunku, który kiedyś był liczny w Ameryce Północnej.¹² To podkreśla odporność gęsi i znaczenie programów odbudowy populacji.

Liczba gęsi kanadyjskich w rejonie aglomeracji chicagowskiej rośnie, a ostatnie szacunki wskazują, że liczebność osiadłych gęsi przekracza 30 000 osobników.¹³ Na ten wzrost może wpływać kilka czynników. Chicago leży na trasie migracyjnej Mississippi Flyway, którą odbywają się dwa razy do roku wędrówki ptaków, w tym gęsi.¹⁴ W miarę jak wzorce pogodowe przesuwają się w stronę cieplejszych zim, coraz mniej gęsi migruje.¹⁵ Historycznie Chicago tworzyło przestrzenie, takie jak nisko koszone trawniki, które odpowiadają potrzebom gęsi kanadyjskich.^{16, 17} To, w połączeniu ze zdolnością gęsi do przystosowania się do obecności ludzi, wyróżnia je spośród innych ptaków.¹⁷

Badanie przeprowadzone przez Dorak i in. polegało na założeniu nadajników GPS 41 gęsiom z rejonu aglomeracji chicagowskiej w celu oceny zimowych siedlisk i przeżywalności. Wyniki były wymowne. Gęsi, które pozostawały w granicach obszaru metropolitalnego, miały większe szanse na przeżycie niż te, które go opuszczały. Gęsi objęte badaniem korzystały z otwartych terenów zielonych, ale gdy temperatura spadała i pojawiała się pokrywa śnieżna, przenosiły się na głęboką wodę i do przemysłowych siedlisk miejskich.¹⁸

Na przestrzeni dziejów gęsi wchodziły w interakcje z ludźmi.¹⁹ W Art Institute of Chicago, gdy przechodzi się przez pierwsze piętro do Modern Wing, znajduje się eksponat zatytułowany „Vessel in the Form of a Bird” z lat 618–907 z czasów dynastii Tang. Jeśli czyta się dalej, można się dowiedzieć, że ptak ten może przedstawiać albo kaczkę mandarynkę, albo dziką gęś, tradycyjnie symbolizujące pokój, dobrobyt i miłość małżeńską.²⁰ Rozważmy też jako kolejną wskazówkę wszystkie angielskie określenia opisujące gęsi: gander (samiec), dame (samica), gaggle of geese (grupa gęsi na lądzie), skein lub team lub wedge (gęsi w locie), wedge lub plump (gęsi na wodzie).²¹ Te rzeczowniki dodają językowi dramatyzmu i wyrazistości, i skłaniają mnie do zastanowienia się nad ich pochodzeniem.

Jak współistnieć z tymi wspaniałymi gęgaczami? Ben Williams, ekspert od ptactwa wodnego z Illinois Department of Natural Resources, zasugerował gospodarkę terenem jako sposób na odstraszanie gęsi tam, gdzie stwarzają problemy. Zamiast utrzymywać krótko przystrzyżoną trawę, którą gęsi preferują, należy zakładać wysokie trawy i inną roślinność.¹⁷ Jeszcze większą korzyścią jest sytuacja, gdy nasadzenia koncentrują się na rodzimych gatunkach roślin, ponieważ będą one przyciągać zapylacze.²²

Mieszkańcy Chicago nie zwracają szczególnej uwagi na gęś kanadyjską; ten ptak jest wpleciony w tkankę naszego miasta. Niezależnie od tego, czy ktoś je kocha, czy ich nie znosi, coś można powiedzieć o sposobie, w jaki współistniejemy. Uważnie obserwując gęsi kanadyjskie, możemy docenić ich piękno, umiejętności i zaradność. Gęsi, podobnie jak mieszkańcy Chicago, dbają o swoje stado. W pewnym sensie mogą ucieleśniać ducha tego miasta i uczyć nas czegoś o nas samych.

Podziękowania: Doceniam poświęcony czas i wiedzę Bena Williamsa, eksperta ds. ptactwa wodnego z Illinois Department of Natural Resources, oraz Dawn Roberts, starszej dyrektorki ds. zbiorów w Chicago Academy of Sciences / Peggy Notebaert Nature Museum, które w znacznym stopniu przyczyniły się do powstania tego artykułu.

Dedykacja: Ten artykuł jest hołdem dla dr Jane Goodall, która niosła nadzieję poprzez działanie. Rozbudziła ciekawość i zainspirowała wiele osób, w tym mnie, do głębokiej troski o świat przyrody.

Bibliography

1. Yong, Ed. National Geographic Not Exactly Rocket Science. Birds That Fly in a V Formation Use An Amazing Trick. 01 15, 2014. [Cited: 11 20, 2025.]
2. Iowa Department of Natural Resources. News Release. 8 cool things you should know about Canada geese. [Online] 2 24, 2020. [Cited: 11 20, 2025.]
3. Science Reference Section. Library of Congress. Why do geese fly in a V? [Online] 11 19, 2019. [Cited: 11 15, 2025.] .
4. Within Hours. Places to visit about 1500 miles from Chicago. [Online] 2025.
5. Askren, Ryan and Ward, Michael. OutdoorIllinois Journal. Do Canada Geese Ever Leave Chicago. [Online] 5 1, 2020. [Cited: 10 25, 2025.]
6. Indiana Department of Natural Resources. Canada Geese Behavior & Biology. [Online] 2025. [Cited: 11 30, 2025.]
7. Graber, David A and Coluccy, John M. Ducks. Understanding Waterfowl: Story of the Giants. [Online] 10 29, 2012. [Cited: 11 21, 2025.]
8. Bird Nation. Meet the Feet. [Online] 11 1, 2016. [Cited: 11 23, 2025.]
9. U.S. Fish & Wildlife Service. Giant Canada Goose, Long Believed Extinct, Rediscovered in Minnesota (Press Release). [Online] 4 1, 1963. [Cited: 11 23, 2025.]
10. Illinois Environmental Protection Agency and Northeastern Illinois Planning Commission. Canada Geese and Your Lake (Lake Notes). [Online] 10 1996. [Cited: 11 21, 2025.]
11. Leonard, Pat. Cornell Lab All About Birds. Where Did All Those Canada Geese In Town Come From? [Online] 9 17, 2013. [Cited: 11 15, 2025.] .
12. Smithsonian Department of Vertebrate Zoology. The Passenger Pigeon. [Online] [Cited: 11 30, 2025.] .
13. Paine, C R, et al. Status and management of Canada Geese in northeastern Illinois (Project W-131-R1 to R3). Final Report. Springfield : Illinois Department of Natural Resources, 2003.
14. Richter, Elizabeth Dunlop. Classic Chicago Magazine. Make way for Goslings. [Online] 5 29, 2021. [Cited: 11 4, 2025.] .
15. Cornell Lab All About Birds. Canada Goose. [Online] 2025. [Cited: 11 7, 2025.]
16. Wright, Kathy Andrews. OutdoorIllinois Journal. Urban Waterfowl Q&A. [Online] 3 8, 2020. [Cited: 10 25, 2025.]
17. Williams, Ben. Learning about the Canada Geese in Chicago from an Urban Waterfowl Project Manager. [interv.] Sima Shah. Chicago, 11 12, 2025.
18. Dorak, Brett E, et al. Survival and Habitat selection of Canada Geese during autumn and winter in metropolitan Chicago, USA. Ornithological Applications. 10 11, 2017, Vol. 119, 4, pp. 787-799.
19. Foundation Gandur Pour L’Art. January 2022 Archaeology: A statue of the goose of Amun. [Online] 1 2022. [Cited: 11 14, 2025.]
20. Unknown. Vessel in the Form of a Bird. Art Institute of Chicago, Tang Dynasty, China : s.n.
21. Birdfact. Collective Nouns for Geese: What’s the Official Terms? [Online] 12 18, 2023. [Cited: 11 18, 2025.] .
22. Homegrown National Park. Doug Tallamy’s Hub. [Online] 2025. [Cited: 11 30, 2025.]