Niebezpieczne sytuacje podczas wędkowania podlodowego: lekcje wyniesione z akcji ratunkowych

Tuż przed załamaniem lód wydaje charakterystyczny, głuchy jęk. Dla osób patrolujących zamarznięte jeziora i rzeki Illinois jest to dźwięk, który często poprzedza gwałtowną i niezwykle niebezpieczną akcję ratunkową. W ciągu 25 lat służby jako funkcjonariusz policji ochrony przyrody (Conservation Police Officer) słyszałem ten dźwięk i miałem do czynienia z jego konsekwencjami więcej razy, niż chciałbym pamiętać.

Wędkarstwo podlodowe jest tutaj cenioną zimową tradycją — sposobem na wyrwanie się z zimowej monotonii i wyciągnięcie spod lodu pięknych crappie, sandaczy czy okoni. Jednak różnica między udanym dniem na lodzie a sytuacją zagrażającą życiu często sprowadza się zaledwie do kilku centymetrów grubości lodu. Piękno zamarzniętego krajobrazu może łatwo ukrywać niebezpieczeństwa znajdujące się tuż pod powierzchnią, dlatego wędkarze muszą podchodzić do lodu z ogromnym szacunkiem, odpowiednią wiedzą i pełnym przygotowaniem.

Początek i koniec sezonu lodowego to najbardziej nieprzewidywalne okresy. Przy zejściu dla łodzi możesz mieć 6 cali (około 15 cm) przezroczystego, ciemnego lodu, co może dawać fałszywe poczucie bezpieczeństwa. Jednak wystarczy przejść około 50 jardów dalej, w pobliże spiętrzenia lodu, podwodnego źródła lub miejsca występowania prądu wodnego, a ta sama pozornie solidna pokrywa może zmienić się w porowatą pułapkę o grubości mniejszej niż cal.

Wytrzymałość lodu może bardzo szybko zmieniać się wraz z wahaniami pogody. Nawet gruby lód często staje się kruchy i niestabilny po zimowych opadach deszczu, a świeży lód niemal zawsze jest mocniejszy od starego, porowatego lodu. W sytuacji ratunkowej liczy się każda sekunda. W zimnej wodzie ludzkie ciało traci ciepło 25 razy szybciej niż w zimnym powietrzu. Początkowy szok termiczny powoduje mimowolne gwałtowne nabranie powietrza. Jeśli w tym momencie głowa znajdzie się pod wodą, sytuacja może niemal natychmiast stać się śmiertelnie niebezpieczna.

Funkcjonariusze Illinois Conservation Police przechodzą intensywne szkolenia z zakresu ratownictwa lodowego. Nosimy worki ratownicze z liną, kolce lodowe oraz specjalistyczne kombinezony wypornościowe. Rzeczywistość jest jednak taka, że gdy ktoś wpada przez lód, pierwsza reakcja zazwyczaj zależy od osób znajdujących się bezpośrednio w pobliżu. Zanim ktoś zadzwoni pod numer 911, dyspozytor przekaże zgłoszenie, a funkcjonariusz lub strażacy dotrą na miejsce, prawdopodobnie minie od 10 do 15 minut. W lodowatej wodzie to cała wieczność.

Właśnie dlatego osobista odpowiedzialność oraz posiadanie odpowiedniego wyposażenia są najważniejszymi elementami bezpieczeństwa podczas wędkarstwa podlodowego. Kiedy znajdujesz się na zamarzniętej wodzie, musisz być przygotowany, by w pierwszej kolejności samemu sobie udzielić pomocy.

Sprawdzaj grubość lodu

Wnioski płynące z takich niebezpiecznych sytuacji są proste, bezwzględne i nie podlegają negocjacjom. Po pierwsze, nigdy nie zakładaj, że grubość lodu jest jednakowa na całym zbiorniku.

Pierzchnia, czyli ciężki przecinak do lodu, jest jednym z najważniejszych narzędzi. Gdy wchodzisz na nowy lub zmieniający się lód, używaj jej do zdecydowanego sprawdzania powierzchni przed sobą przy kolejnych krokach. Jeśli jedno mocne uderzenie pierzchnią przebije lód, natychmiast zawróć.

Przed wyjściem na lód warto również skonsultować się z lokalnymi władzami lub pracownikami miejscowych sklepów wędkarskich, aby uzyskać informacje o aktualnych warunkach lodowych. Zgodnie z podstawową zasadą bezpieczeństwa absolutnym minimum do bezpiecznego poruszania się pieszo lub wędkowania podlodowego jest 5 cali (około 13 cm) przezroczystego, świeżego lodu.

Kolor lodu

Oprócz pomiaru grubości należy nauczyć się oceniać wygląd lodu oraz otaczające środowisko. Należy całkowicie unikać szarego lodu, ponieważ jego kolor wskazuje na obecność wody w jego strukturze, co czyni go wyjątkowo niebezpiecznym.

Przezroczysty, niebieskawy lód jest najmocniejszy i najbezpieczniejszy, natomiast biały lub mętny lód zawiera uwięzione pęcherzyki powietrza i ma jedynie około połowę wytrzymałości przezroczystego lodu.

Rola dzikich zwierząt

Dzikie zwierzęta odgrywają zaskakująco dużą rolę w lokalnych warunkach lodowych, dlatego obserwowanie ich aktywności jest ważną umiejętnością z punktu widzenia bezpieczeństwa.

Niektóre zwierzęta mogą znacząco osłabiać strukturę lodu. Bobry i piżmaki pozostają bardzo aktywne pod lodem przez całą zimę. Nad ich żeremiami, norami w brzegach oraz podwodnymi trasami, którymi regularnie się przemieszczają, lód często jest znacznie cieńszy ze względu na ruch wody oraz ciepło wytwarzane przez zwierzęta.

Ponadto skupiska ptactwa wodnego, takiego jak gęsi kanadyjskie, mogą dzięki ciągłemu poruszaniu się utrzymywać duże fragmenty wody niezamarznięte przez znaczną część procesu zamarzania. Nawet gdy miejsca te w końcu zamarzną, lód pozostaje tam niebezpiecznie cienki w porównaniu z otaczającą powierzchnią.

Widoczne żeremie bobrowe, skupisko nor lub domków piżmaków albo ślady niedawnej aktywności ptaków powinny być wyraźnym i natychmiastowym sygnałem ostrzegawczym, aby omijać cały taki obszar szerokim łukiem.

Choć dzikie zwierzęta mogą stanowić zagrożenie dla stabilności lodu, zamarznięte jeziora oferują również wyjątkową możliwość obserwowania przyrody. Często można zobaczyć bieliki amerykańskie szybujące nad niezamarzniętymi fragmentami rzek w poszukiwaniu ryb albo jelenie wirginijskie ostrożnie przemieszczające się wzdłuż zamarzniętych brzegów.

Nigdy jednak nie pozwól, aby piękno otoczenia odwróciło Twoją uwagę od sytuacji i stanu lodu znajdującego się pod Twoimi stopami.

Kombinezony wypornościowe ratują życie

Po drugie, należy nosić kombinezon wypornościowy lub przynajmniej kamizelkę ratunkową zatwierdzoną przez U.S. Coast Guard. Może się wydawać, że taki sprzęt jest niewygodny, ale współczesne wyposażenie zostało zaprojektowane tak, aby zapewniać bardzo dobrą wygodę i swobodę ruchów.

Jeśli wpadniesz do wody, wbudowana wyporność pomaga utrzymać głowę nad powierzchnią i zapobiega wyczerpującej walce o utrzymanie się na wodzie, podczas gdy ciężka, nasiąknięta wodą odzież zimowa ciągnie Cię w dół.

Korzystanie z pojazdów na lodzie

Istnieje jeden niezwykle ważny wyjątek dotyczący kamizelek ratunkowych: nie należy nosić urządzenia wypornościowego podczas przemieszczania się po lodzie wewnątrz zamkniętego pojazdu.

Jeśli planujesz korzystać ze skutera śnieżnego lub quada (ATV), potrzebujesz co najmniej 5 cali (około 13 cm) przezroczystego lodu. W przypadku samochodu osobowego lub lekkiej ciężarówki lód musi mieć od 8 do 12 cali (około 20–30 cm) grubości.

Wjazd na lód pojazdem powoduje ogromne dodatkowe obciążenie i zwiększa ryzyko. Jeśli pojazd przebije się przez lód, wyporność kamizelki ratunkowej może przycisnąć osobę znajdującą się w kabinie do dachu pojazdu i praktycznie uniemożliwić ucieczkę.

Każdego sezonu niezliczone skutery śnieżne i quady lądują na dnie jezior, ponieważ ich operatorzy błędnie ocenili grubość lodu lub wjechali na ukryte osłabienia jego struktury.

Kolce lodowe powinny znajdować się na szyi

Po trzecie, kolce lodowe należy trzymać w miejscu, do którego można natychmiast sięgnąć. Nie w kieszeni ani na dnie sanek, lecz bezpośrednio na szyi.

Jeśli wpadniesz do wody, mokre i zmarznięte rękawice będą ślizgać się po gładkiej powierzchni lodu podczas próby wydostania się z wody. Kolce lodowe zapewniają ostry i pewny punkt zaczepienia, potrzebny do energicznego wyciągnięcia ciężaru własnego ciała z powrotem na stabilny lód.

Dodatkowo należy zawsze mieć ze sobą dobrze widoczną linę ratunkową o długości co najmniej 50 stóp (około 15 metrów). Jeśli ktoś wpadnie pod lód, takie proste narzędzie pozwala udzielić pomocy z bezpiecznej i stabilnej odległości bez narażania się na wpadnięcie do wody razem z poszkodowanym.

Opanuj panikę

Kiedy dochodzi do sytuacji awaryjnej, walka psychiczna często jest równie trudna jak fizyczna. Nagły i bolesny szok spowodowany załamaniem się lodu wywołuje bardzo silną reakcję paniki. Opanowanie tej paniki jest jednym z najważniejszych elementów decydujących o przeżyciu.

Musisz zmusić się do wykonywania głębokich, kontrolowanych oddechów, aby przeciwdziałać hiperwentylacji.

Jeśli znajdziesz się w wodzie, nie zdejmuj zimowej odzieży. Ubranie przez pewien czas zatrzymuje przy ciele warstwę wody, którą ciepło Twojego ciała zacznie ogrzewać, pomagając w izolacji.

Skieruj się dokładnie w stronę, z której przyszedłeś. Lód w tym kierunku jeszcze chwilę wcześniej utrzymywał ciężar Twojego ciała, dlatego jest to najbardziej prawdopodobna bezpieczna droga powrotu.

Połóż dłonie i ramiona na nieuszkodzonej powierzchni lodu, mocno wbij kolce w lód i energicznie pracuj nogami, aby ruchem przypominającym poziome pływanie wypchnąć ciało w górę i wydostać się z wody.

Po wydostaniu się z wody nie wstawaj. Oddalaj się od przerębla, turlając się lub poruszając na czworakach nisko przy powierzchni lodu, aby rozłożyć ciężar ciała na możliwie dużej powierzchni.

Pomaganie innym

Jeśli Twój towarzysz wpadnie pod lód, zachowaj spokój i szybko zastanów się nad rozwiązaniem. Nie podbiegaj do krawędzi przerębla, ponieważ istnieje duże prawdopodobieństwo, że również przebijesz osłabiony lód, tworząc dwóch poszkodowanych zamiast jednego.

Z brzegu wyciągnij w jego stronę długi przedmiot, rzuć linę albo przesuwaj przed sobą sanki, drabinę lub łódź, których osoba w wodzie będzie mogła się chwycić.

Po uratowaniu poszkodowanego niezwykle ważne jest jego ogrzanie i uzyskanie profesjonalnej pomocy medycznej. Nawet jeśli osoba wydaje się być w dobrym stanie i drży z zimna, może dojść u niej do potencjalnie śmiertelnego zjawiska znanego jako „afterdrop”, czyli wtórny spadek temperatury głębokiej ciała.

Zjawisko to występuje, gdy zimna krew, która zgromadziła się w kończynach, podczas ponownego ogrzewania poszkodowanego zaczyna szybko wracać do centralnych części ciała. Może to spowodować nagły i niebezpieczny spadek temperatury głębokiej, prowadzący nawet do zatrzymania akcji serca.

Ubieraj się odpowiednio

Odpowiednia odzież jest kolejnym podstawowym elementem bezpieczeństwa podczas wędkarstwa podlodowego.

Zawsze ubieraj się warstwowo. Bezpośrednio przy skórze powinna znajdować się warstwa odprowadzająca wilgoć, następnie warstwa izolacyjna, na przykład z polaru lub wełny, a na zewnątrz wodoodporna i wiatroszczelna warstwa ochronna.

Całkowicie unikaj bawełny, ponieważ zatrzymuje pot oraz wilgoć z otoczenia, a po zamoczeniu praktycznie całkowicie traci swoje właściwości izolacyjne.

Noś dobrze ocieplane, wodoodporne obuwie z agresywnym bieżnikiem. Warto również poważnie rozważyć używanie metalowych nakładek antypoślizgowych lub raków, aby zapobiegać groźnym poślizgnięciom i upadkom na gładkich, wystawionych na działanie wiatru powierzchniach lodu.

Chroń kończyny, używając dobrej jakości rękawic, ciepłej czapki oraz osłony twarzy, aby zapobiegać odmrożeniom.

Zdecydowanie zaleca się również przechowywanie w samochodzie kompletnego zestawu suchej odzieży, szczelnie zabezpieczonego przed wilgocią. Natychmiastowy dostęp do suchych ubrań po przypadkowym przemoczeniu, nawet w wyniku niewielkiego upadku, może uratować życie.

Stosuj zasadę „buddy system”

Nigdy nie wybieraj się na wędkowanie podlodowe samotnie. Korzystanie z zasady „buddy system”, czyli przebywania na lodzie z partnerem, znacząco zmniejsza ogólne ryzyko.

Zawsze wędkuj z co najmniej jedną inną osobą i przez cały dzień utrzymuj z nią kontakt wzrokowy i głosowy.

Przygotuj niezawodny plan komunikacji. Poinformuj odpowiedzialną osobę dokładnie, dokąd się wybierasz i kiedy planujesz wrócić, a następnie ściśle trzymaj się ustalonego harmonogramu.

Niezwykle ważne jest posiadanie w pełni naładowanego urządzenia komunikacyjnego, takiego jak telefon komórkowy umieszczony w pływającym, wodoodpornym etui.

Unikaj spożywania alkoholu podczas przebywania na lodzie. Alkohol znacząco pogarsza zdolność oceny sytuacji, spowalnia reakcje fizyczne i — wbrew popularnemu mitowi — w rzeczywistości przyspiesza hipotermię poprzez rozszerzanie naczyń krwionośnych i odprowadzanie ciepła od najważniejszych narządów wewnętrznych.

Zapewnij wentylację w schronieniu

Schronienia do wędkowania podlodowego, często nazywane shanties, są popularnym sposobem na ochronę grup i rodzin przed przenikliwym wiatrem i zapewniają wygodną bazę podczas wyprawy.

Wprowadzają jednak również dodatkowe zagrożenia. Przenośne grzejniki używane wewnątrz takich schronień mogą wytwarzać śmiertelnie niebezpieczny tlenek węgla. Zawsze upewnij się, że schronienie jest odpowiednio wentylowane.

Podczas ustawiania schronienia należy również zwracać uwagę na zajmowaną przestrzeń oraz obowiązujące lokalnie przepisy.

Dbaj o środowisko

Na koniec, korzystając z tych zasobów naturalnych, musimy pamiętać o odpowiedzialnym dbaniu o środowisko.

Stosuj odpowiedzialne praktyki dotyczące przynęt, używając wyłącznie komercyjnych przynęt zakupionych z przeznaczeniem do danego zbiornika wodnego. Niewykorzystane przynęty wyrzucaj do śmieci zamiast pozostawiać je lub wysypywać na lód.

Usuwaj błoto, lód oraz fragmenty roślin z wierteł lodowych i sanek, aby zapobiegać rozprzestrzenianiu się gatunków inwazyjnych, takich jak racicznica zmienna.

Najbardziej udane akcje ratunkowe to te, do których nigdy nie musiało dojść, ponieważ wędkarz uznał, że wiadro pełne błękitnoskrzeli nie jest warte ryzyka wpadnięcia pod lód.

Wszyscy bardzo kochamy przyrodę i czas spędzany na świeżym powietrzu, ale żaden połów nie jest wart ludzkiego życia.

Jako funkcjonariusze ochrony przyrody naszym głównym celem nie jest wyłącznie egzekwowanie przepisów. Chcemy przede wszystkim mieć pewność, że pod koniec dnia absolutnie każdy bezpiecznie wróci do swojej rodziny.